Extremen, aflevering 1: Springers

In de Fnac in Gent kocht ik vorige week een box met als titel Wildlife Series – Extremen. Dertien afleveringen (speelduur per aflevering: ongeveer drie kwartier) gespreid over drie dvd’s. Met een prijskaartje van amper 16,5 euro verwachtte ik natuurlijk geen topkwaliteit à la Sir David Attenborough maar gelukkig ben ik met weinig content. Zoals de titel al doet vermoeden, krijgen we in deze docuserie de ‘meest extreme’ diersoorten te zien, telkens onderverdeeld in een andere categorie. Zo zijn er de snelste dieren, de grootste veelvraten, de beste bedriegers en noem maar op. In aflevering 1 komen de beste springers aan bod. Dus laat ons erin vlieg- ehm, spring- nee, toch maar vliegen.

Springers

10. Konijn (info)

Konijnen houden zich blijkbaar ook met andere zaken bezig naast hun drang om op elk mogelijk moment te zorgen voor een kroostrijk nageslacht. Ze zijn interessante dieren omdat ze eigenlijk, net als kangoeroes, niet echt kunnen lopen maar constant springen. Ze gebruiken daarvoor hun sterke achterpoten, die als een soort veer werken. Op topsnelheid haalt een konijn in één sprong makkelijk zes meter, ofwel 10 keer zijn lichaamslengte. En we kennen allemaal het gezegde: waar konijnen zijn, zijn Amerikanen. Nu ja, dat spreekwoord heb ik hier ter plekke uit mijn duim gezogen maar het doet wel dienst als inleiding voor het volgende filmpje. In de Verenigde Staten worden er blijkbaar wedstrijden gehouden over welk konijn het best kan springen. Om zelf eens wat minder hamburgertenten binnen te springen, dat gaat de yankees hun petje blijkbaar nog steeds te boven.

9. Mexicaanse ‘springende bonen’ (info)

Zoals de sympathieke vertelstem in bovenstaand filmpje liet weten, staat op nummer negen een springend dier dat eigenlijk geen dier is. De Mexicaanse springende bonen zijn een uniek en, laat ons eerlijk zijn, een vrij grappige kandidaat in deze lijst. In het filmpje hieronder zie je ze aan het werk en komt hun grote geheim letterlijk en figuurlijk aan het licht.

8. Bharal (info)

De naam van nummer acht lijkt op iets dat je in een pittazaak tussen de durum en de kebap terug zou kunnen vinden, gelukkig blijven we in deze top-10 bespaard van maagoprispingen-opwekkend voedsel. Ik geloof dat ik de Tibetaanse bharal eerder al aan het werk zag in Planet Earth maar ik kan me vergissen. De bharals zijn een soort bergschapen die in het Himalaya-gebergte opgroeien. Ze leven tussen 1200 en 6000 meter hoogte. Hun hoeven zijn speciaal aangepast om een stevige grip te krijgen op de steile rotswanden, iets wat ze zeker kunnen gebruiken tijdens het paarseizoen:

“Valt er dan nooit es ene naar beneden?” Natuurlijk wel, en meestal zijn het de pasgeboren lammetjes. Amper de helft van de pasgeboren bharals haalt het tot zijn eerste verjaardag. Gelukkig hebben de overlevende bergschapen na hun eerste levensjaar voldoende ervaring opgebouwd om zonder problemen over het steile berglandschap te blijven dartelen. De meeste bharals worden uiteindelijk 6 tot 10 jaar oud.

7. Sprinkhaan (info)

Tijd voor een moment van bezinning. Exodus, hoofdstuk 10.

13Toen strekte Mozes zijn staf uit over het land Egypte. De HERE liet de wind naar het oosten draaien en deze woei een volle dag en nacht uit die richting.

 14‘s Morgens voerde die wind grote hoeveelheden sprinkhanen mee over het hele land en zij streken neer. Nooit tevoren had Egypte zo’n enorme sprinkhanenzwerm gezien en zo één zou er ook nooit meer komen.

 15De sprinkhanen bedekten elke centimeter grond en vraten alle gewassen en vruchten op die de hagel had laten staan. Nergens was nog een groen blaadje te vinden.

 16Haastig ontbood Farao Mozes en Aäron en hij zei: “Ik heb gezondigd tegen de HERE, uw God, en tegen u.

 17Vergeef mij nog één keer en bid de HERE, uw God, of Hij deze vreselijke plaag wil doen ophouden.”

 18Mozes verliet Farao en bad tot de HERE.

 19Als antwoord op Mozes’ gebed liet de HERE de wind naar het westen draaien zodat de sprinkhanen werden meegenomen naar de Schelfzee, waar ze allemaal verdronken. In heel Egypte was geen sprinkhaan meer te vinden!

 

Ze kunnen dus knap lastig zijn, die sprinkhanen. Maar springen kunnen ze wel: vooral dankzij hun sterk ontwikkelde dijspieren en elastische kniebanden. In die kniebanden wordt energie opgebouwd die uiteindelijk in een korte ‘burst’ wordt losgelaten. Vergelijk het met de spanning die je voelt vlak voor je met je vingers knipt. De sprinkhaans veerkrachtige knieën zorgen ervoor dat het beestje tot een meter ver kan springen, of 20 keer zijn lichaamslengte. De lange achterpoten van de sprinkhaan worden ook gebruikt om vrouwtjes te lokken. De sprinkhaan wrijft met zijn poten tegen zijn lichaam en creëert zo het typische sprinkhanengeluid dat je in velden wereldwijd in de zomer te horen krijgt.

6. Kangoeroe (info)

Skippy! Kangoeroes zijn waarschijnlijk de bekendste springende dieren. Ze werden voor het eerst ontdekt toen Europese ontdekkingsreizigers aanmeerden in Australië. Leuke anekdote: toen ze aan een aboriginal vroegen hoe die vreemde springende dieren heetten, antwoordde die ‘kangaroo’. Grappig genoeg betekent ‘kangaroo’ niet ‘groot springbeest’, maar domweg ‘ik heb uw vraag niet begrepen’. Momenteel leven er in Australië dus meer dan 60 soorten van ‘ik heb uw vraag niet begrepen’.

Atletisch zijn ze zeker en vast. Ze halen makkelijk een topsnelheid die dubbel zo hoog ligt als die van een professionele atleet tijdens de 100 meter sprint. Bovendien zijn sprongen van negen meter bij kangoeroes dagelijkse kost. Interessant om weten is dat ze zodanig goed kunnen rennen aan topsnelheid dat het voor hen moeilijker is om gewoon te stappen:

5. Jerboa (info)

We gaan verder met de miniatuurversie van de kangoeroe: de jerboa, of woestijnrat. Dit beestje komt vooral voor in de Gobiwoestijn in het hartje van Mongolië. Hij gebruikt zijn lange achterpoten op dezelfde manier als een kangoeroe, maar haalt nog indrukwekkender resultaten. De jerboa kan meer dan vier meter ver springen, of 45 keer zijn lichaamslengte. Als wij zou ver zouden kunnen springen, zouden we met gemak een volledig rugbyveld kunnen overbruggen met één sprong. De jerboa heeft ook al wat geschiedenis achter de rug: in WOII stond een Britse divisie bekend als de ‘woestijnratten’.

4. Klipspringer (info)

De benaming voor dit dier zou afkomstig zijn van Nederlandse kolonisten. Toen die de kleine antilopes behendig van de ene rots naar de andere zagen springen, doopten ze de soort ‘klipspringer’. De klipspringers komen voor langs de volledige oostkust van Afrika. Het zijn herbivoren die succulenten eten en daardoor niet hoeven te drinken. Ze staan vooral bekend voor hun hoge sprongen: zeven meter hoog, of 15 keer hun lichaamshoogte.

3. Springspinnen (info)

Wat zijn het toch schatjes! Ik laat de beelden even voor zich spreken, dus arachnofoben: hou u vast en zorg dat het niet aan uw stoelleuning met die vette spin erop is. Let vooral op het einde van het filmpje: bijna twee jumbojets!

De spinnen gebruiken een speciale manier om zo ver te kunnen springen. Een mens heeft voor de meeste bewegingen een paar spieren: één spier om bijvoorbeeld je arm te sluiten en een andere om hem weer te strekken. Spinnen daarentegen maken voor die strekkende beweging gebruik van vloeistof in hun achterpoten. De poten vullen zich en door de grote druk komt er genoeg energie vrij voor een grote sprong. De spinnen gebruiken hun springcapaciteiten om van de ene plant naar de andere te springen en zo prooien te vangen die anders zouden wegvliegen. Bovendien laten ze bij het begin van hun sprong een zijden draadje achter dat dienst doet als veiligheidsgordel voor het geval ze hun landingsplaats missen.

2. (Boom)kikker (info)

Onlangs ontdekte men dat kikkers maar liefst zeven keer verder kunnen springen dan voordien fysiek mogelijk werd geacht. Het geheim zit hem zoals altijd in een uniek systeem in de achterpoten waarbij er een grote hoeveelheid energie in de pezen kan worden opgeslagen. De meeste kikkers kunnen hooguit zes meter springen. De kampioen is echter een soort boomkikker die leeft in de wouden van Zuidoost-Azië. Hij heeft extra vliezen tussen zijn tenen waardoor hij bij een sprong vanop redelijke hoogte nog even in de lucht kan blijven zweven. Zo haalt hij uiteindelijk afstanden van 15 meter, of 150 keer zijn lichaamslengte. Als ik dat zou kunnen, sprong ik zonder problemen de volledige Titanic over. Veel zou ik er niet mee zijn, maar het is wel een straf verhaal om op café te vertellen natuurlijk.

1. Vlo (info)

Anticlimax? Misschien. Imposant kan je de vlooien inderdaad niet noemen. Ze zijn niet groter dan 1,5 tot 3mm. Maar als het op springen aankomt, laten de beestjes alles en iedereen achter zich. Een vlo springt makkelijk 30 centimeter ver, wat overeenkomt met 220 keer zijn lichaamslengte. Ook in de hoogte is hij niet te verslaan, daar haalt hij 150 keer zijn lichaamshoogte. Als wij dat zouden kunnen, sprongen we ongeveer 385 meter ver en 227 meter hoog. Dat zijn een kleine vier voetbalvelden van twee Vrijheidsbeelden hoog, daarmee kunt ge al eens uitpakken op café. Als afsluiter een filmpje waarin het springmechanisme van de vlo kort wordt uitgelegd en daarna een demonstratie van een vlooiencircus. Inclusief tangodansende vlooien!

Heerlijk toch, die cheesy Most Extreme! afsluiter. Jammer genoeg voor de verveelden onder jullie is er plenty more where that came from. In de volgende aflevering van Extremen komen de snelste sprinters aan bod, ik ben eens benieuwd. Ik verwacht om Evy Gruyaert en haar podcast ergens in die top-10 terug te vinden, tenslotte valt de bekoorlijke presentatrice ook zeker onder de noemer ‘natuurschoon’. En een heet dier is het ook zeker. Maar ik dwaal af. Tot de volgende!

Volgende keer:

Earth, the Power of The Planet  - aflevering 1: vulkanen

De serie Earth is nog twee weken lang op dinsdagavond te volgen op Canvas.

Voorsmaakje:

trailer